Travmadan sonra neler yaşanabilir
Trafik kazası, deprem, saldırı, istismar ya da bir yakının ani kaybı gibi olaylardan sonra zihin bir süre alarmda kalabilir. Olay istemediğiniz anlarda gözünüzün önüne gelir, kâbuslar görürsünüz, onu hatırlatan yerlerden ve konuşmalardan uzak durursunuz ve ani bir seste yerinizden sıçrarsınız. Bu tepkiler ilk haftalarda olağandır ve birçok kişide zamanla azalır. Bir aydan uzun sürüyor ve hayatınızı kısıtlıyorsa travma sonrası stres bozukluğundan (TSSB) söz edilir.
Bazen ortada belirli bir olay olmaz. Aylarca süren mobbing ya da evde tekrarlayan şiddet de benzer belirtilere yol açabilir. Kontrol edilemeyen ağlama ve öfke nöbetleri de bazen geride kalmış zor bir dönemin işaretidir.
İlk görüşmelerde neler olur
İlk görüşmede olayın ayrıntılarını sormam. Şu an neler yaşadığınıza bakarız: uykunuz, anıların gün içinde ne sıklıkla geldiği, nelerden kaçındığınız ve bunların işinizi ve ilişkilerinizi nasıl etkilediği. Ne kadarını anlatacağınıza siz karar verirsiniz. Gerekirse travma belirtilerini ölçen kısa ölçekler de kullanırım; bunlarla ilgili bilgi psikolojik testler sayfasında.
Şiddet hâlâ sürüyorsa önceliğimiz sizin ve varsa çocuklarınızın güvenliği olur. Bu durumda ihtiyaç duyduğunuzda başvurabileceğiniz kurumları da konuşuruz. Aile içi şiddette ALO 183 Sosyal Destek Hattı’nı da arayabilirsiniz.
Çalışma nasıl ilerler
Travma sonrası stres bozukluğu üzerine uygulayıcı belgeli bir eğitim aldım. Travma çalışması genellikle aşamalar halinde ilerler ve bir sonraki aşamaya siz hazır olduğunuzda geçeriz.
Düzenleme ve bilgilendirme
İlk seanslarda anılar ya da duygular yoğunlaştığında kendinizi sakinleştirecek araçlar üzerinde çalışırız. Nefes egzersizleri ve dikkatinizi şu ana getiren topraklama teknikleri bunların başında gelir. Travmanın bedende neden bu tepkilere yol açtığını da konuşuruz. Belirtilerin bir açıklaması olduğunu bilmek çoğu kişiye ilk rahatlamayı sağlar.
Anıyla çalışma
Hazır olduğunuzda kaçındığınız anıya ve onu hatırlatan durumlara adım adım yaklaşırız. Bilişsel davranışçı terapi temelli çalışmada anıyı kontrollü biçimde konuşur, olayla ilgili “benim suçumdu” ya da “hiçbir yer güvenli değil” gibi düşünceleri sınarız. Seanslar arasında kısa kayıtlar tutar, kaçındığınız durumlara planladığımız adımlarla yaklaşırsınız. Araştırmalar, travma sonrası stres bozukluğunda travma odaklı bilişsel davranışçı yaklaşımların etkili olduğunu gösteriyor.
Günlük hayata dönüş
Son aşamada travmadan sonra bıraktığınız alışkanlıklara ve uzak durduğunuz yerlere dönmeyi planlarız. Cinsel istismardan sonra cinsel yaşamda zorlanma sürüyorsa bu aşamada vajinismus ve cinsel yaşam sayfasında anlattığım çalışmayla devam edebiliriz.
Belirli bir olaydan sonra başlayan belirtilerde çalışma, çocukluktan beri süren ya da yıllarca tekrarlayan travmalara göre genellikle daha kısa sürer. Hayatınızda şu an ne kadar destek ve güvenlik olduğu da süreyi etkiler. Seanslar çoğunlukla haftada bir ve 50 dakikadır; online da yapılabilir.
Yas ve kayıplar
Yas herkeste aynı sırayla ve aynı hızda ilerlemez. Aylar sonra bir koku ya da bir şarkı acıyı yeniden tazeleyebilir ve bu da yasın olağan bir parçasıdır. Seanslarda kaybettiğiniz kişiden ve onunla ilişkinizden söz ederiz; yıldönümleri ya da bayramlar gibi zor günlere önceden hazırlanırız. Söyleyemediğiniz şeyler varsa ona bir mektup yazmanızı önerebilirim; mektubu isterseniz seansta birlikte okuruz.
Boşanma ya da işini kaybetmek de yasa benzer tepkiler doğurabilir. Bu dönemlerde destekleyici görüşmeler çoğu zaman yeterli bir çerçeve sunar. Kayıp ya da travma yaşamış bir çocuk için çocuk ve ergen sayfasına bakabilirsiniz.
Kendine zarar verme ve kriz durumları
Kendinize zarar verme davranışı varsa bunu ilk görüşmede açıkça konuşuruz ve birlikte bir güvenlik planı hazırlarız. Bu planda zor bir anda neler yapacağınız ve kimi arayacağınız yazılıdır. Gerektiğinde bir psikiyatristle birlikte çalışırım; tanı ve ilaç gerekip gerekmediğine o karar verir.
Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleri yoğunlaştığında randevuyu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.